ابوعلی سینا، یکی از برجستهترین و مشهورترین فیلسوفان تاریخ، نه تنها در زمان خود بلکه در تمام دورانها به عنوان یک چهرهی ماندگار شناخته میشود. شهرت او به حدی است که نامش در گوش بسیاری از مردم جهان طنینانداز شده و کمتر کسی است که آوازهی این دانشمند بزرگ را نشنیده باشد. ابوعلی سینا، با درخشش در علم پزشکی، به عنوان پدر علم پزشکی مدرن شناخته میشود، اما تسلط او به این حوزه محدود نمیشود. او در علوم مختلفی از جمله ریاضی، ستارهشناسی، شعر، زمینشناسی و منطق نیز حرفی برای گفتن دارد.
برای گرامیداشت یاد و خاطرهی این فیلسوف بزرگ ایرانی، روز اول شهریور به عنوان روز پزشک نامگذاری شده است. زندگی ابوعلی سینا سرشار از تلاشهای بیوقفه برای کسب دانش و مهاجرتهای متعدد است. او در بخارا به دنیا آمد و در همدان به زندگیاش پایان داد. داستان زندگی این فیلسوف بزرگ، پر از شگفتیها و دستاوردهایی است که نه تنها بر علم و فلسفه تأثیر گذاشته، بلکه الهامبخش نسلهای آینده نیز بوده است.
اگر شما نیز مشتاقید تا بیشتر با ابوعلی سینا و اثرات ماندگار او بر علم و فرهنگ آشنا شوید، با ما در دانشگاه کسب و کار همراه باشید.
کودکی نابغه: آغاز سفر علمی ابوعلی سینا
ابوعلی سینا، با نام کامل ابوعلی الحسین بن عبدالله بن سینا، یکی از بزرگترین و مشهورترین فیلسوفان و دانشمندان تاریخ است. او در سال ۳۵۹ هجری شمسی در شهر بخارا متولد شد و به عنوان یک چهرهی ماندگار در تاریخ علم و فلسفه شناخته میشود. زندگی او پر از تلاش برای فراگیری دانش و خدمات شایسته به بشریت بود.
ابن سینا در خانوادهای علاقمند به علم و دانش به دنیا آمد و از همان دوران کودکی به فراگیری علم علاقه خاصی پیدا کرد.
او در دوران کودکی بر دانش قرآن و ادبیات تسلط پیدا کرد و پس از یادگیری این علوم، به طبابت روی آورد. در سن ۱۶ سالگی، ابن سینا به عنوان یک پزشک جوان و موفق شناخته شد. اولین بیمار او نوح بن منصور بود که برای معالجه به نزد ابوعلی سینا آمد و با بهبودی کامل به خانه برگشت. این موفقیت باعث شد تا او به کتابخانه سلطنتی سامانیان راه پیدا کند.

دریچهای به دانش: ورود به کتابخانه سلطنتی
با ورود ابن سینا به کتابخانه سلطنتی، مسیر پیشرفت او هموار شد. او با استفاده از امکانات و مطالعات فراوان توانست در سن جوانی به دانش و علوم زیادی دست یابد. وجود منابع مختلف در کتابخانه و کنجکاوی او باعث شد تا در علم ماوراء الطبیعه نیز مهارت کسب کند. ابن سینا در سن ۲۱ سالگی به سرعت محبوب شد و امرا و پادشاهان از سراسر کره خاکی برای درمان و دریافت خدمات به نزد او میآمدند. یکی از این پادشاهان محمود غزنوی بود که در آن زمان بخارا را تسخیر کرده بود.
چالشها و سفرها: مهاجرتهای پرماجرا
در زمانی که ابوعلی سینا در شهر بخارا سکونت داشت، نوح بن منصور سامانی در آنجا حکومت میکرد. در یکی از روزها، نوح بن منصور به بیماری نادری دچار شد که پزشکان دربار نتوانستند آن را تشخیص و درمان کنند. پزشکان دربار از نوح بن منصور درخواست کردند تا ابوعلی سینا را برای درمان به دربار فرا خواند. ابن سینا برای مداوای نوح بن منصور به جمع پزشکان دربار پیوست و مشغول مداوای او شد.
در این زمان، ابن سینا درخواست کرد تا بتواند از کتابخانه سلطنتی نیز استفاده کند و با موافقت او، به کتابهای زیادی در کتابخانه دسترسی پیدا کرد. اما ناگهان کتابخانه دچار آتشسوزی شد و تمام کتابها از بین رفت. دشمنان ابن سینا شایعه پراکنی کردند که آتشسوزی توسط او انجام شده است. با این حال، ابن سینا تا قبل از این حادثه توانسته بود تمام دانشهای زمان خود را به طور کامل فرا بگیرد و به گفته خود او، در سن ۱۸ سالگی تمام علوم را فراگرفته بود.
ابن سینا تنفر خاصی نسبت به محمود غزنوی داشت. بنابراین، زمانی که با مهاجرت ترکان به بخارا و قیام محلی مواجه شد، اقدام به مهاجرت به شهرهای دیگر ایران کرد. او نخست به شهر گرگانج رفت. در این زمان، خوارزمشاهیان پایتخت خود را در آنجا بنا کرده بودند و مردم خوارزمشاهی علاقه زیادی به فراگیری علم و دانش داشتند. ابن سینا به زودی در شمار حکیمان و دانشمندان دربار قرار گرفت و بابت خدماتش از وزیر مامون خوارزمشاه، ابوالحسین احمد بن محمد سهلی، ماهیانه دریافت میکرد.

خوارزم: دوران شکوفایی ابوعلی سینا
در سال ۴۰۸ هجری شمسی، محمود غزنوی به خوارزم حمله کرد و آنجا را تسخیر کرد. او حسنک وزیر را مامور کرد تا تعدادی از دانشمندان خوارزمی از جمله ابن سینا را همراه خود به غزنین ببرد. ابن سینا از این دستور مطلع شد و بار دیگر آتش نفرت و ترس از محمود غزنوی در قلب او شعلهور شد. بنابراین، قبل از اینکه حسنک وزیر به خوارزم برسد، ابن سینا به همراه ابوسهل مسیحی، یکی دیگر از پزشکان خوارزم، قصد فرار و مهاجرت به سمت شهر گرگان کردند.
متأسفانه، ابوسهل در میان راه بیمار شد و جان خود را از دست داد. ابن سینا مجبور شد به تنهایی با سختی مسیر مبارزه کند. از طرفی، محمود غزنوی به دنبال دستگیری او بود و به تمام شهرها سپرده بود که اگر ابن سینا را دیدند، به او اطلاع دهند. ابن سینا از توس به سمنگان و سپس به جاجرم رفت و در نهایت به شهر گرگان مهاجرت کرد و در آنجا مستقر شد و به طبابت پرداخت. او شاگردی ابوعبیدالله عبدالواحد را پذیرفت و با همدیگر مشغول به طبابت شدند.
از گرگان تا ری: ادامه مسیر دانش و طبابت
ابوعلی سینا پس از سالها زندگی در گرگان و تدریس، تصمیم به مهاجرت به شهر ری گرفت. مدتی از مهاجرت او به ری نگذشته بود که ابوطالب رستم، پسر پادشاه آل بویه، به بیماری مالیخویا مبتلا شد. افرادی از دربار برای درخواست درمان به نزد ابن سینا آمدند و از او کمک خواستند. پس از مدتی، ابن سینا توانست ابوطالب را درمان کند و در این زمان کتاب معاد را نیز نوشت.
ابن سینا پس از مدتی زندگی در ری، به شهر قزوین و سپس به شهر همدان نقل مکان کرد. در آن زمان، پسر دیگر پادشاه آل بویه، شمس الدوله ابوطاهر، به بیماری قولنج مبتلا شد و افراد او از ابن سینا برای درمان کمک خواستند. ابن سینا به مدت چهل شبانهروز بر بالین ابوطاهر ماند تا او به طور کامل درمان شود.
پس از درمان شمس الدوله، ابن سینا به یکی از مقربان او تبدیل شد و مدتی بعد به مقام وزیری منصوب گردید.

سیاست و پزشکی: چالشهای زندگی در همدان
پس از مدتی، سپاهیان درباره قطع شدن حقوق ماهیانه خود، ابن سینا را مسئول این مشکل دانستند و به خانهاش حمله کردند و تمام داراییاش را به غارت بردند. شمس الدوله برای آرام کردن شورش، مقام ابن سینا را از او گرفت. ابن سینا به مدت چهل روز در خانه یکی از دوستانش مخفی شد تا اینکه شمس الدوله بار دیگر به او نیاز پیدا کرد. پس از بهبود شمس الدوله، ابن سینا دوباره به مقام وزیری منصوب شد.
شمس الدوله از ابن سینا درخواست کرد که شرحی بر نوشتههای ارسطو بنویسد، اما او این درخواست را نپذیرفت و پیشنهاد تألیف کتاب شفا را داد. این کتاب به دانش فلسفی و بدون رد و مخالفت با عقاید ارسطو نوشته شد و شمس الدوله با این درخواست موافقت کرد. ابن سینا باقی سالهای زندگیاش را در همدان سپری کرد.
خانواده و تأثیرات شخصی: ریشههای علمی
پدر ابن سینا، عبدالله نام داشت که در شهر بلخ متولد شد. در زمان سلطنت نوح دوم (یکی از پادشاهان دوران سامانیان) برای کار از بلخ به بخارا مهاجرت کرد و در اداره دارایی بخارا مشغول فعالیت شد. عبدالله در همان شهر با ستاره، مادر ابن سینا، ازدواج کرد. پس از مدتی، عبدالله و ستاره صاحب دو فرزند به نامهای حسین (ابوعلی سینا) و محمود شدند. علاقه ابوعلی سینا به علم در همان دوران کودکیاش مشخص بود. به همین علت، عبدالله هوش و قدرت یادگیری علم و دانش ابن سینا را تشخیص داد و او را در راه علمآموزی حمایت کرد.
عبدالله از بهترین اساتید آن زمان دعوت کرد تا دانش خود را به ابن سینا بیاموزند. ابن سینا نیز با علاقه فراوان علمهای مختلف را آموخت و افسار زندگی خودش را به دست گرفت و زندگیاش را به سمت یادگیری علایق خودش هدایت کرد.
اما محمود، برادر کوچکتر ابن سینا، مانند برادر بزرگترش تمایلی به فراگیری علوم مختلف نداشت و به جای علمآموزی، وارد مسیر یادگیری مذهب اسماعیلیه شد و راه پدرشان را ادامه داد.
عبدالله طی مکاتباتی که با مدعیان دین اسماعیلیه داشت، شیفته این دین شده بود. در این میان، عبدالله دعوت یکی از مدعیان این دین را قبول کرد و از پیروان دین اسماعیلیه مصر شد. محمود، برادر کوچکتر ابن سینا، نیز هم مسیر پدرشان شد و او نیز پیرو دین اسماعیلی گشت. عبدالله تمایل داشت تا ابن سینا نیز به سمت این دین بیاید و تلاش زیادی برای جذب او به دین اسماعیلیه انجام داد.
با این حال، ابن سینا به سخنان و گفتههایشان درباره عقل و نفس گوش میسپرد، اما نمیتوانست دین اسماعیلیه را بپذیرد و جزو مریدان این دین دربیاید. (اسماعیلیان گروهی از شیعیان هستند که به امامت اسماعیل، فرزند امام جعفر صادق اعتقاد دارند. فرقهای از دین اسماعیلیه، اسماعیل را امام هفتم میدانند که به فرقه سبعیه مشهور هستند و فرقهی دیگر که به مستعلیه نام دارند، اسماعیل را امام ششم میدانند).
زندگینامه دیگر افراد موفق: اگر به مطالعه زندگینامه افراد موفق علاقه دارید توصیه میکنیم مقالات آلینوش طریان، سرگی برین، سام والتون و آلن تورینگ را در رسانۀ دانشگاه کسب و کار بخوانید.
سالهای پایانی زندگی ابوعلی سینا
پس از اینکه شمس الدوله از دنیا رفت، پسرش بر تخت نشست. سماء الدوله از ابن سینا درخواست کرد که وزارت او را بپذیرد، ولی ابن سینا این درخواست را قبول نکرد و سماءالدوله فرد دیگری را به عنوان وزیر خود انتخاب نمود. مدتی بعد، تاج الملک، وزیر شمس الدین، ابوعلی سینا را متهم به نامهنگاری نهانی با علاء الدوله کرد و او را در قلعه فردجان زندانی کرد. پس از چهار ماه، سماءالدوله ابن سینا را عفو کرد و او به همدان بازگشت.
بوعلی سینا پس از بازگشت به همدان، افسرده و گوشهنشین شد و بیشتر زمان خود را صرف تألیف و نوشتن کتاب میکرد. او با لباس درویشی به همراه دو نفر از مریدانش به اصفهان نزد علاءالدوله رفت. علاءالدوله به ابن سینا احترام گذاشت و او را جزو افراد نزدیک خود قرار داد، اما این دوستی به زودی به اختلاف رسید. ابن سینا برای دور شدن از علاءالدوله به سمت ری سفر کرد.
پس از مدتی که خشم علاءالدوله فروکش کرد، ابن سینا دوباره به اصفهان بازگشت. با وجود بیماری، او همراه علاءالدوله به همدان بازگشت. اما مدت زیادی در همدان دوام نیاورد و در سال ۴۲۸ هجری شمسی در سن ۵۸ سالگی درگذشت.
جایگاههای علمی ابن سینا
۱. جایگاه علمی در فلسفه
ابن سینا توانست مبانی فلسفه مشاء را در جهان اسلامی تثبیت کند. این نوع فلسفه، که شبیه به فلسفه نوافلاطونی بود، به اصول و عقاید اسلامی پایبند بود. او اولین فیلسوف مسلمانی است که نوشتههای جامع و منظمی در فلسفه دارد و در کتاب شفا به طور کامل به مباحث فلسفه مشاء پرداخته است. در این کتاب، ابن سینا به بررسی مفاهیم اساسی فلسفی، از جمله وجود، علت و معلول، و ماهیت و جوهر پرداخته و سعی کرده است تا این مباحث را با دیدگاههای اسلامی تلفیق کند.
ابوعلی سینا در آثارش به موضوعاتی از فلسفه با نگاهی عقلانی پرداخته و در اثبات این موضوع که پس از مرگ انسان از بین نمیرود، بیان میکند که روان با مرگ تن نمیمیرد و تباه نمیشود، زیرا انسان و روح انسان هر دو جوهر هستی هستند. این دیدگاه او نه تنها تأثیر عمیقی بر فلسفه اسلامی گذاشت، بلکه در تفکر غربی نیز تأثیرگذار بود و به شکلگیری مباحثی در زمینه فلسفه ذهن و وجود انسان کمک کرد.
زندگینامه دیگر افراد موفق: اگر به مطالعه زندگینامه افراد موفق علاقه دارید توصیه میکنیم مقالات لری پیج، مارگارت تاچر، لوکوربوزیه، پیتر برنت را در رسانۀ دانشگاه کسب و کار بخوانید.
۲. جایگاه علمی در پزشکی
ابن سینا به عنوان یکی از برجستهترین چهرههای تاریخ پزشکی شناخته میشود. او از سن شانزده سالگی مشغول به یادگیری دانش پزشکی شد و در سن ۱۸ سالگی موفق به درمان نوح ابن منصور سامانی شد. این موفقیت نه تنها او را به عنوان یک پزشک معتبر معرفی کرد، بلکه به او اجازه داد تا از کتابخانه سلطنتی استفاده کند و به منابع علمی بیشتری دسترسی پیدا کند. مهمترین اثر او در این زمینه، کتاب القانون فی الطب است که در سن ۳۵ سالگی تألیف کرده است. این کتاب به عنوان مرجع اصلی برای بسیاری از مولفان در سرزمینهای اسلامی و کشورهای اروپایی شناخته شد. نظامی عروضی دربارهی این کتاب میگوید: «اگر بقراط و جالینوس زنده شوند، روا است که پیش این کتاب سجده کنند.»
ابن سینا علاوه بر القانون، کتابهای زیادی در حوزه پزشکی نوشته است. او با مشاهدات بالینی خود درباره بیماریهای مختلف، از جمله ناراحتیهای پوستی، بیماریهای ریوی و اعصاب، تجربههای ارزشمندی کسب کرده است. همچنین، او در زمینه داروشناسی نیز اطلاعات گستردهای داشت و بخشی از کتاب خود را به درمان از طریق دارو اختصاص داد. این توجه به جزئیات و تجربیات بالینی، او را به عنوان یک پزشک پیشرو در زمان خود معرفی کرد و تأثیر عمیقی بر توسعه علم پزشکی گذاشت.
۳. جایگاه علمی در ریاضیات
ابن سینا در علوم ریاضیات و نجوم نیز جایگاه ویژهای داشت. بخشی از کتاب شفا به ساخت وسایلی برای رصد آسمان اختصاص دارد و بخش دیگر به دانش ریاضیات میپردازد که شامل چهار بخش هندسه، حساب، موسیقی و هیئت (نجوم سنتی) است. در این کتاب، ابن سینا به بررسی اصول اقلیدوس پرداخته و مفاهیم پیچیدهای را در زمینه هندسه و ریاضیات تحلیل کرده است. او همچنین به مطالعه حرکات و جایگاه اجرام فلکی پرداخته و اصولی را در زمینه نجوم ارائه داده است که در زمان خود بسیار پیشرفته و نوآورانه بودند.
بوعلی سینا با ترکیب دانش ریاضیات و نجوم، سعی در ایجاد یک سیستم جامع علمی داشت که بتواند به درک بهتر پدیدههای طبیعی کمک کند. این رویکرد او به علم، نشاندهندهی تفکر تحلیلی و سیستماتیک اوست که در آثارش به وضوح مشهود است.

آثار مهم بوعلی سینا
ابن سینا، یکی از بزرگترین دانشمندان تاریخ، با تألیف ۴۵۶ کتاب و رساله در رشتههای گوناگون، تأثیر عمیقی بر علوم مختلف گذاشت.
آثار او شامل موضوعات متنوعی از جمله طب، فلسفه، حکمت، منطق، فقه، بیان، علوم طبیعی، ماوراء الطبیعه، نجوم، هیئت، ریاضیات، گیاهشناسی، لغت، عروض، شعر و موسیقی میباشد. در ادامه به بررسی برخی از مهمترین آثار او و تأثیرات آنها بر علم و دانش میپردازیم:
زندگینامه دیگر افراد موفق: اگر به مطالعه زندگینامه افراد موفق علاقه دارید توصیه میکنیم مقالات گرنت کاردون، اپرا وینفری، لری الیسون و جک دورسی را در رسانۀ دانشگاه کسب و کار بخوانید.
۱. کتاب قانون فی الطب
کتاب قانون فی الطب (قانون در پزشکی) یکی از مهمترین و مشهورترین آثار ابن سینا است که در آن به تبیین اصول و مبانی پزشکی پرداخته است. این کتاب شامل سه بخش اصلی است:
- بخش اول به تشخیص بیماریها و علائم آنها میپردازد.
- بخش دوم به درمان بیماریها و تجویز داروها اختصاص دارد.
- بخش سوم به داروشناسی و اثرات داروها و ترکیبات مختلف میپردازد.
این کتاب به عنوان یک مرجع اصلی در پزشکی، تا قرنها در دانشگاههای اسلامی و اروپایی تدریس میشد و تأثیر عمیقی بر پیشرفت علم پزشکی داشت.
۲. کتاب شفا
کتاب شفا (شفا یا درمان) یک اثر فلسفی و علمی جامع است که به بررسی موضوعات مختلفی از جمله فلسفه، منطق، طبیعیات و ریاضیات میپردازد. این کتاب به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
- بخش فلسفی که شامل مباحثی در مورد وجود، علت و معلول، و شناخت است.
- بخش علمی که به بررسی علم طبیعی و ریاضیات میپردازد.
کتاب شفا به دلیل نظم و ترتیب خاصی که دارد، به عنوان یکی از آثار برجسته فلسفی در تاریخ علم شناخته میشود و تأثیر زیادی بر فلسفه اسلامی و غربی گذاشته است.
۳. کتاب رساله العشق
کتاب رساله العشق (رساله عشق) یکی از آثار فلسفی و عرفانی ابن سینا است که در آن به بررسی مفهوم عشق و روابط انسانی میپردازد. این اثر به تحلیل عشق از دیدگاه فلسفی و روحانی میپردازد و به بررسی تأثیرات عشق بر روح و روان انسان میپردازد. این کتاب نشاندهندهی نگاه عمیق ابن سینا به مسائل انسانی و روحی است.
۴. کتاب نجات
کتاب نجات (نجات) نیز یکی دیگر از آثار مهم فلسفی ابن سینا است که به بررسی مباحث فلسفی و منطقی میپردازد. این کتاب در واقع یک خلاصه و تجدید نظر در آثار قبلی اوست و به تحلیل موضوعاتی مانند وجود، ماهیت، و شناخت میپردازد.
نجات به عنوان یک اثر فلسفی مهم، تأثیر زیادی بر تفکر اسلامی و غربی داشته است.
۵. کتاب اسئله و اجوبه
کتاب اسئله و اجوبه (سؤالات و پاسخها) به بررسی مباحث علمی و فلسفی میپردازد و شامل پرسشها و پاسخهای ابن سینا در زمینههای مختلف است. این اثر به دلیل ارائهی نظرات و تفکرات عمیق ابن سینا در زمینههای مختلف علمی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
زندگینامه دیگر افراد موفق: اگر به مطالعه زندگینامه افراد موفق علاقه دارید توصیه میکنیم مقالات فرانسوا ولتر، کارلوس اسلیم، مایکل کین و آرش فردوسی را در رسانۀ دانشگاه کسب و کار بخوانید.
دانشمندان معروف تربیتشده توسط ابوعلی سینا
ابوعلی سینا، علاوه بر آثار برجستهای که از خود به جا گذاشته، به تربیت و آموزش دانشمندان معروفی نیز پرداخته است. این دانشمندان، هر یک در زمان خود چهرههای برجستهای بودند و تحت نظر ابوعلی سینا به علم و دانش دست یافتند. در ادامه به معرفی برخی از این شخصیتهای علمی میپردازیم:
۱. ابوالحسن بهمنیار
ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان یکی از شاگردان بسیار معروف ابن سینا بود. او از زرتشتیان آذربایجان بود که پس از مدتی به دین اسلام روی آورد و کنیه ابوالحسن را برای خود انتخاب کرد. آثار به جا مانده از او، همچنان در دسترس است و نشاندهندهی تبحر و دانش او در زمینههای مختلف علمی است.
۲. ابوعبیدالله عبدالواحد بن محمد جوزجانی
ابوعبیدالله جوزجانی از سال ۴۰۳ هجری تا زمان مرگ ابوعلی سینا در خدمت او بود. پس از درگذشت استادش، ابوعبیدالله به گردآوری و تألیف آثار ابن سینا مشغول شد. او به ویژه در علم ریاضیات تبحر داشت و پس از مرگ ابن سینا، کتاب سه جلدی دانشنامه علایی را به عنوان تکمیل آثار استادش منتشر کرد.
۳. ابوعبدالله محمد بن احمد المعصومی
ابوعبدالله المعصومی یکی دیگر از شاگردان مشهور ابن سینا است. ابن سینا کتاب رساله العشق را به نام او نوشت. در آن زمان، ابن سینا با ابوریحان بیرونی بر سر مباحث علمی بحثهایی داشت. پس از قطع همکاری ابن سینا با ابوریحان، ابوعبدالله به همکاری با او ادامه داد و پس از مدتی کتاب اسئله و اجوبه را تألیف کرد که شامل مطالبی بود که از اساتید خود آموخته بود.
۴. ابومنصور حسن ابن طاهر بن زیله اصفهانی
ابومنصور حسن اصفهانی از دانشمندان ایرانی قرن چهارم و پنجم هجری و از شاگردان ابن سینا بود. او به ویژه در ریاضیات مهارت داشت و آثارش در این زمینه به عنوان منابع ارزشمند علمی شناخته میشود.
سخن آخر
ابن سینا، یکی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ علم، مسیر طولانی و دشواری را برای تکمیل دانش خود پیمود. او برای کسب تجربه و آموختن از شهرهای مختلف، ناگزیر بود از دست پادشاهان و مقامداران فرار کند. با وجود تمام چالشها و سختیها، هیچگاه تسلیم نشد و به مسیر خود ادامه داد. ابوعلی سینا در شرایطی دشوار، آثار علمی خود را تألیف کرد و گاهی سالها صرف نگارش یک کتاب میکرد. اما این تلاشها در نهایت به ثمر نشست و کتابهای او به عنوان منابع مرجع در علوم مختلف شناخته شدند و پایهگذار آثار بسیاری گردیدند.
مطالعه زندگینامه دانشمندان و افراد موفق نشان میدهد که مسیر موفقیت هیچگاه آسان نبوده و نخواهد بود. این نکتهای است که میتواند الهامبخش ما در مواجهه با چالشهای زندگی باشد.
از شما سپاسگزاریم که تا انتهای این مقاله با ما در دانشگاه کسب و کار همراه بودید. اگر تا به حال به شهر همدان و آرامگاه بوعلی سینا سفر کردهاید، خوشحال میشویم خاطرات و تجربیات خود را از این شهر زیبا با ما به اشتراک بگذارید.
منبع: Wikipedia